Steunpunt Taal en Rekenen VO

Nieuwe Kamerbrief: Alternatieven transitieperiode rekenen

maandag 28 januari 2019

De onderwijsministers Van Engelshoven en Slob hebben vrijdag 25 januari opnieuw een brief over het rekenbeleid aan de Tweede Kamer gestuurd. Daarmee losten zij de belofte in die ze de woensdag daarvoor hadden gedaan tijdens het Algemeen Overleg (AO) in de Tweede Kamer, een overleg over de toekomst van het rekenonderwijs in het vo en mbo.
In deze brief geven de bewindspersonen aan dat er voor wat betreft de beoogde eindsituatie van het rekenonderwijs in het vo brede overeenstemming is over het uitgangspunt dat de huidige rekentoets moet verdwijnen en dat rekenen voor alle leerlingen in het voortgezet onderwijs een geïntegreerd onderdeel van het onderwijs en het examen moet worden. Dit laatste is ook onderdeel van de opdracht van het ontwikkelteam Wiskunde-Rekenen van curriculum.nu.
Rekenen zou bij havo en vwo geïntegreerd kunnen worden in wiskunde en andere vakken. In het vmbo zou deze integratie vorm kunnen krijgen in twee soorten wiskunde, waarbij de ene variant voor alle vmbo-leerlingen verplicht is en die qua inhoudt zorgt dat het basisniveau 2F voor rekenen volledig wordt afgedekt en de andere wiskundevariant meer wiskundeverdieping biedt.

Er zijn twee alternatieven besproken in het AO die in deze brief worden benoemd met de respectievelijke consequenties en tijdpaden:
A. Transitieperiode Kamerbrief 9 november
Scholen toetsen in de bovenbouw de rekenvaardigheden van de leerlingen met behulp van schoolexamens rekenen. De beoogde inwerkingtreding was 1-8-2019 maar gezien de vertraging die is opgelopen is dat tijdpad zéér krap. De ministers geven aan dat het realistischer is om deze wijziging per 1-1-2020 in werking te laten treden, halverwege het schooljaar 2019-2020 en nog vóór de eerste afnameperiode van de rekentoets. De rekentoets is met ingang van dat schooljaar niet langer verplicht, kan nog wel als schoolexamen gebruikt worden, maar scholen kunnen dan ook met eigen schoolexamens rekenen gaan werken.
B. Transitieperiode Een nieuw perspectief
Met Een nieuw perspectief voor rekenen in het vo wordt een andere transitieperiode voorgesteld. In het havo en vwo wordt rekenen in de onderbouw zoveel mogelijk op peil gebracht c.q. op peil gehouden én getoetst bij wiskunde en in de bovenbouw onderhouden bij wiskunde en de andere vakken.
Voor vmbo wordt gewerkt aan vakvernieuwing van wiskunde zodat elke vmbo-leerling straks wiskunde volgt en zodoende ook rekenenonderwijs krijgt. Tot die tijd moeten leerlingen zonder wiskunde, zowel in het vmbo als in het havo, volgens dit plan een schoolexamen rekenen afleggen waarvan het cijfer niet meetelt in de slaag-zakregeling. Aandachtspunt hierbij is dat het afschaffen van de centrale rekentoets en het vormgeven van de nieuwe schoolexamens rekenen ongeveer twee jaar in beslag zal nemen. Gedurende die twee jaar wordt rekenen niet geëxamineerd bij leerlingen die geen wiskunde in hun pakket hebben.
Voor alle andere leerlingen is rekenen onderdeel van wiskunde maar dat levert voor het vervolgonderwijs geen inzicht in de rekenvaardigheden van de instromers op. Ook is niet duidelijk of al deze leerlingen volledig voldoen aan de wet op de referentieniveaus omdat voldoende dekking van alle domeinen niet duidelijk is. Er moeten met dit voorstel nog de nodige aanpassingen in wet- en regelgeving worden doorgevoerd, reden waarom men verwacht dat de invoering voor leerlingen zonder wiskunde in hun pakket pas per 2021-2022 mogelijk is. Voor leerlingen die wél wiskunde in hun pakket hebben, de overgrote meerderheid, betekent het dat direct kan worden gestart met de integratie van rekenen in wiskunde.
Indien de Tweede Kamer kiest voor dit alternatief dan zullen de ministers hier nog uitvoerig met het mbo over in gesprek moeten want dat kan gevolgen hebben voor de onderhoudsplicht van deze sector op het gebied van rekenvaardigheden. Als het instroomniveau van de leerlingen in het mbo niet inzichtelijk is bestaat de kans dat het mbo zich genoodzaakt ziet om instroomtoetsen voor rekenen in te zetten, tenzij in de praktijk blijkt dat zorg over het instroomniveau niet nodig is.

Het kabinet kiest voor wat betreft de transitiefase duidelijk voor het voorstel zoals dat in de brief van 9 november 2018 is aangekondigd. Met de nieuwe brief willen de ministers de Tweede Kamer inzicht geven in de overwegingen en gevolgen van beide varianten voor de transitieperiode met als einddoel een volledige integratie van rekenen in het nieuwe curriculum zonder een centrale rekentoets.

In het AO van 23 januari hebben de Kamerleden aangegeven deze week nog een Vervolg Algemeen Overleg (VAO) te willen over de toekomst van rekenen, daarbij zal deze brief ook ter sprake komen. Een datum voor dit VAO is nog niet gepland door de Kamer.

Laatste update: Op dinsdag 29 januari heeft het VAO plaatsgevonden. Er zijn circa tien moties ingediend waarover dinsdag 5 februari in de Tweede Kamer gestemd zal worden. Daarna is minister Slob aan zet om aan te geven hoe de regering verder wil gaan met het rekenonderwijs in het vo, het al dan niet toetsen daarvan middels een schoolexamen en wel of geen apart rekencijfer tijdens de transitieperiode.